Organizatorzy: Fundacja Sztuka Wolności (Idzbark) oraz Institut für Auslandsbeziehungen ifa (podlegający pod niemieckie MSZ Instytut Stosunków Kulturalnych z Zagranicą, Stuttgart) wraz ze Związkiem Stowarzyszeń Niemieckich Warmii i Mazur (Olsztyn)
Partnerzy: Miasto Ostróda, Żegluga Ostródzko-Elbląska sp. z o.o
Projekt jest poświęcony różnorodności społecznej i inkluzji, a konkretnie mniejszościom i grupom społecznym. Pomiędzy majem a wrześniem 2025 roku z Ostródy wypływa i płynie po jeziorze Drwęckim „Statek Kultury”, czyli statek Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej, na którym mają miejsce wydarzenia kulturalne związane z mniejszościami/ grupami społecznymi żyjącymi na terenie Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Każda z sześciu edycji Statku Kultury poświęcona jest innej mniejszości – osoby z niepełnosprawnością, mniejszość niemiecka, mniejszość romska, mniejszość ukraińska, społeczność LGBTQI+, mniejszość żydowska. Wszystkie jednak osnute są wokół hasła Oberland – kraina filozofów, kraina inkluzji
Statek Kultury edukuje i przypomina o tym, że okolice Ostródy historycznie i geograficznie nie należą do Mazur, lecz do Oberlandu, zwanego także Prusami Górnymi. Tereny te zostały skolonizowane wcześniej, niż leżące na wschód Mazury, i różniły się zarówno kulturowo, jak i językowo i demograficznie. Podczas gdy ludność Mazur miała swoje korzenie głównie wśród ludności z Mazowsza, a więc osób migrujących z obszarów Polskich, osadnicy Oberlandu przybyli z terenów niemieckojęzycznych. Co więcej, grup społecznych, które ukształtowały ten region, było więcej i często były to grupy prześladowane w swoich rodzinnych stronach, które w Oberlandzie znalazły bezpieczną przystań. Do tych grup należeli m.in. Mennonici, polscy Protestanci, Żydzi, ale także grupy społeczne, które przyjechały tutaj w celu polepszenia swojego bytu oraz na zaproszenie władz Oberlandu, w celu podzielenia się swoim specjalistycznym know-how, np. w dziedzinie osuszania terenów podmokłych czy melioracji (Olędrzy). Niezwykłą ciekawostką o Oberlandzie jest ponadto fakt, że w XVIII wieku żyli tutaj dwaj niezwykle wpływowi, słynni filozofowie Oświecenia Johann Gottfried Herder i jego nauczyciel Immanuel Kant, który spędził niespełna cztery lata w okolicy rodzinnego miasta Herdera Morąga, właśnie w Oberlandzie.
Stąd hasło Oberland- kraina filozofów, kraina inkluzji. W dobie inkluzyjności koncepcja „tolerancji” jest bowiem anachroniczna, ponieważ zakłada stosunek hierarchiczny pomiędzy grupą sprawującą władzę dyskursywną i stanowiącą o tym, kto jest bądź nie jest tolerowany, a grupą podlegającą tej ocenie. Dziś mówimy o różnorodności, która de facto zawsze istniała, ale która często – np. ze względów politycznych – nie mogła być tematem otwartej rozmowy. Statek Kultury jest bezpieczną przestrzenią, w której ta różnorodność naszego regionu (Oberlandu, ale też ogólnie – województwa Warmińsko-Mazurskiego) może wybrzmieć i staje się widzialna. Statek Kultury pokazuje, że różnorodność może być celebrowana, ponieważ wnosi nowe impulsy rozwoju do społeczeństwa i społeczności.
Podczas rejsu na statku publiczność ogląda krajobraz Oberlandu i słucha krótkiego wystąpienia o jego historii (ok. 15 minut), a następnie poznaje daną mniejszość/grupę społeczną – poprzez program kulturalno-edukacyjny. Udział w wydarzeniach jest bezpłatny i odbędzie się za pośrednictwem wejściówek, które uzyskuje się poprzez rejestrację pod tym linkiem. Na każdym rejsie dostępne jest 50 miejsc, z czego organizatorzy rezerwują pulę 10 miejsc dla osób z różnych mniejszości społecznych. Te osoby mają pierwszeństwo udziału w rejsie. Na statku w ramach poczęstunku serwujemy świeżo parzoną kawę/herbatę oraz słodkie bułki.
Wydarzenie jest realizowane we współpracy z niemieckim Institut für Auslandsbeziehungen ifa, który deleguje menedżerów/menedżerki kultury do Olsztyna, gdzie pracują oni/one dla Związku Stowarzyszeń Niemieckich Warmii i Mazur. Ifa pokrywa także część kosztów projektu Statek Kultury. Pozostałe koszty ponoszą Fundacja Sztuka Wolności oraz Miasto Ostróda wraz z Żeglugą Ostródzko-Elbląską, którzy użyczają statku wraz z załogą. Rejsy będą odbywały się na statku „Bocian” dysponującym ok. 60 miejscami siedzącymi. Statek jest dostosowany do wózków inwalidzkich.
- Osoby z niepełnosprawnościami (25.05.2025 r.)
Rozmowa: malarka Urszula Dudko (osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim), Kamila Szmitko, wiceprezeska Olsztyńskiego Stowarzyszenia Głuchych, działaczka w środowisku głuchych i tłumaczka PJM, Monika Falej (osoba z niepełnosprawnością ruchową, była posłanka na Sejm, obecnie ekspertka w Zespole Eksperckim Pedagogiki Specjalnej przy Sekcji Pedagogiki Specjalnej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN na kadencję 2024-2027)
Tłumaczenie z języka migowego oraz na język migowy
Program artystyczny: pokaz języka migowego VV – Visual Vernacular przez zespół Teatru Głuchych – 3 młode osoby głuche z Olsztyna – w reżyserii Natalii Świniarskiej (30 minut)
Relacja z wydarzenia jest dostępna pod tym linkiem.
Jak każda edycja Statku Kultury także edycja z osobami z niepełnosprawnościami została przedstawiona w audycji dla mniejszości niemieckiej Polskiego Radia Olsztyn „Allensteiner Welle”.
Link do strony audycji. Proszę wybrać audycję z dnia 1.06.2025 r.
- Mniejszość niemiecka (8.06.2025 r.)
Rozmowa: Daria Pisarek – nastoletnia aktywistka mniejszości niemieckiej, Hildegard Ziółkowska – urodzona w Prusach Wschodnich członkini Stowarzyszenia Mniejszości Niemieckiej „Jodły” w Ostródzie, Marcel Krüger – członek mniejszości niemieckiej w regionie, krewny warmińskiego działacza oporu, który podczas II WŚ szpiegował na rzecz Polski i został stracony przez nazistów, pisarz, były kronikarz miasta Olsztyn
Program artystyczny: Ania Broda, wokal, lira korbowa, cymbały.
Ania Broda jest uznaną artystką – zarówno w środowisku muzyki dawnej (Kapela Brodów), jak i w środowisku muzyki popularnej (występ w TV „Mam Talent”, bardzo popularna płyta dla dzieci „A ja nie chcę spać”) oraz badaczka muzyki regionu Warmii i Mazur, sama pochodząca z warmińskiej wsi Jonkowo. Na statku zaprezentuje kilkusetletnie pieśni z Warmii, Mazur i Oberlandu, do których dotarła dzięki kwerendzie w archiwach PAN i Oskara Kolberga. Na podstawie selekcji pieśni pokazujemy wielokulturowy przekrój Oberlandu i jego historii.
Relacja z wydarzenia jest dostępna pod tym linkiem.
Jak każda edycja Statku Kultury także edycja niemiecka została przedstawiona w audycji dla mniejszości niemieckiej Polskiego Radia Olsztyn „Allensteiner Welle”.
Link do strony audycji. Proszę wybrać audycję z dnia 15.06.2025 r.
- Mniejszość romska (29.06.2025 r.)
Rozmowa: Roland Bilicki – prezes Warmińsko-Mazurskiego Stowarzyszenia Rady Starszyzny Romów i Członków Narodowości Romskiej i muzyk – wraz z nastoletnim synem, również muzykiem i zawodnikiem sztuk walki, Izabela Stankiewicz – członkini społeczności romskiej
Program artystyczny: Roland Bilicki z synem, czyli pomniejszony skład zespołu Roland Bilicki & Gypsy Kings Tribute Band – zespół z Olsztyna, który dotarł do półfinału programu TV Polsat „Must be the Music” promując muzykę Romów
Relacja z wydarzenia dostępna jest pod tym linkiem.
Jak każda edycja Statku Kultury także edycja romska została przedstawiona w audycji dla mniejszości niemieckiej Polskiego Radia Olsztyn „Allensteiner Welle”.
Link do strony audycji. Proszę wybrać audycję z dnia 6.07.2025 r.
- Społeczność LGBTQI+ (27.07.2025 r.)
Rozmowa: Magdalena Sobiesiak – występująca pod pseudonimem Opal Ćwikła – poetka i slamerka z Lublina, laureatka prestiżowej nagrody literackiej Silesius za debiut poetycki w 2024 r.; Jarek Bąk – działacz LGBTQI+ z Ostródy, żyjący w Kolonii, gdzie założył klub queerowy dla osób migranckich; Monika Falej (laureatka nagrody „Korona Równości” przyznawanej przez Kampanię Przeciwko Homofobii, prawniczka, była posłanka na Sejm, obecnie ekspertka w Zespole Eksperckim Pedagogiki Specjalnej przy Sekcji Pedagogiki Specjalnej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN na kadencję 2024-2027)
Program artystyczny: Performance poetycki Opal Ćwikły z twórczością nagrodzoną nagrodą Silesius (30 minut). Selekcja utworów jest dopasowana tak, aby była właściwa dla wszystkich grup wiekowych.
Relacja z wydarzenia dostępna jest pod tym linkiem.
Jak każda edycja Statku Kultury także edycja romska zostanie przedstawiona w audycji dla mniejszości niemieckiej Polskiego Radia Olsztyn „Allensteiner Welle”.
Link do strony audycji. Proszę wybrać audycję z dnia 3.08.2025 r.
- Mniejszość ukraińska (3.08.2025 r.)
Rozmowa: Daryna Obloh – nastoletnia uchodźczyni z Ukrainy, która przebywa w Polsce bez rodziców i uczy się w LO w Olsztynie; członkini mniejszości ukraińskiej, która przybyła do regionu wskutek akcji „Wisła” (czekamy na potwierdzenie nazwiska), Tetiana Revenko – prawniczka z Kijowa, uchodźczyni, która w Olsztynie założyła fundację „Dwa Skrzydła UA”
Program artystyczny: występ ukraińskiej skrzypaczki Aliny Kholodnej oraz duetu nastoletnich Damiana Ordakowskiego (Polska) i Daryny Obloh (Ukraina), którzy na statku wstąpią z repertuarem ukraińskim oraz z utworem na pianino na 4 ręce, który Damian skomponował specjalnie dla siebie i Daryny – osób z Polski i Ukrainy.
Relacja z wydarzenia dostępna jest pod tym linkiem.
Jak każda edycja Statku Kultury także edycja romska zostanie przedstawiona w audycji dla mniejszości niemieckiej Polskiego Radia Olsztyn „Allensteiner Welle”.
Link do strony audycji. Proszę wybrać audycję z dnia 17.08.2025 r.
- Mniejszość żydowska (24.08.2025 r.)
Rozmowa: dr Marek Szajda (Starszy Specjalista-Historyk w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN), Karolina Cicha (multiinstrumentalistka, wokalistka)
Program artystyczny: Karolina Cicha (repertuar w języku jidysz)
Wydarzenie ma charakter kulturalno-edukacyjny. Publiczność może być bardzo różnorodna, więc nie jest to wydarzenie naukowe. Naszą intencją jest raczej oddanie mniejszościom platformy, na której mogą wybrzmieć ich głosy, aby przybliżyć do siebie różne grupy społeczne i dać możliwość poznania się oraz wymiany.
Relacja z wydarzenia dostępna jest pod tym linkiem.
Jak każda edycja Statku Kultury także edycja żydowska została przedstawiona w audycji dla mniejszości niemieckiej Polskiego Radia Olsztyn „Allensteiner Welle”.
Link do strony audycji. Proszę wybrać audycję z dnia 31.08.2025 r.
Pomysłodawczynie i koordynatorki projektu:
Chantal Stannik, magister studiów wschodnioeuropejskich Uniwersytetu Hamburskiego, od 2023 r.
oddelegowana z Niemiec menedżerka kultury Instytutu Współpracy Międzynarodowej (ifa) przy Związku Stowarzyszeń Niemieckich Warmii i Mazur. Skupia się na pracy z młodzieżą i projektach. W
latach 2020 – 2023 asystentka dydaktyczna w Goethe-Institut w Kazachstanie, gdzie z innymi asystentami dydaktycznymi realizowała projekty w całym kraju. Z Fundacją Sztuka Wolności przeprowadziła kilka projektów, m.in. cykl wywiadów i warsztatów oraz wystawę fotograficzną.
Olga Żmijewska, od 2018 r. fundatorka i prezeska Fundacji Sztuka Wolności, kulturoznawczyni i doktorantka Europejskiego Uniwersytetu Viadrina (Radio Maryja w kontekście społeczeństwa obywatelskiego), od 2003 r. działaczka społeczna, współzałożycielka dwóch stowarzyszeń oraz była członkini rady sołeckiej w Idzbarku; w latach 2008-2021 tłumaczka przysięgła języka niemieckiego oraz tłumaczka angielskiego, francuskiego (przez 4 lata dla Parlamentu Europejskiego); producentka wydarzeń kulturalnych (wieczory literackie, slamy poetyckie i naukowe, koncerty, wystawy), pomysłodawczyni i organizatorka „Salonu Kultury”; w latach 2019-2023 zaangażowana w odbudowę pałacu rodu von Lehndorff w Sztynorcie i członkini grupy eksperckiej dot. zagospodarowania obiektu; członkini ostródzkiego Stowarzyszenia Mniejszości Niemieckiej „Jodły”, a także Niemieckiego Towarzystwa na rzecz Narodów Zjednoczonych oraz niemieckiego berlińskiego Przyjaciół Kanta i Koenigsberga.
